Słowa pochodne kitaka

Słowa tworzone przez dodanie sufiksów do rdzeni czasownikowych noszą nazwę kitaka. Do tworzenia tych słów używanych jest kilka sufiksów.

1. Sufiks a dołączony do rdzenia oznacza rzeczowniki abstrakcyjne.

bhū + a = bhava - stawanie się, egzystencja, natura 
budha + a = bodha - zrozumienie 
dusa + a = dosa - gniew, nienawiść 
ji + a = jaya - zwycięstwo 
khī + a = khaya - zniszczenie 
lubha + a = lobha - chciwość, żądza 
muha + a = moha - niewiedza, złudzenie 
pata + a = pāta - upadek 
ruja + a = roja - choroba

2. Sufiks a jest dołączany do rdzenia, a tworzone słowo ma także obiekt umieszczony przed rdzeniem.

annaṃ + dā + a = annada - dawca jedzenia  
balaṃ + dā + a = balada - dawca siły
dhammaṃ + dhara + a = dhammadhara - biegły w dhammie
dinaṃ + kara + a = dinakāra - ten, który robi dzień (słońce)
kumbhaṃ + kara + a = kumbhakāra - garncarz
rathaṃ + kara + a = rathakāra - budujący wozy 
mālā + kara + a = mālākāra - robiący girlandy

3. Sufiks a jest dołączany do rdzenia, a tworzone słowo ma także przed rdzeniem inne słowo niż obiekt. 

pādena + pā + a = pādapa - drzewo, dosł. pijący stopami 
bhujena + gamu + a = bhujaga - chodzący zygzakiem, wąż
vane + cara + a = vanacara - chodzący po lesie
vārimhi + jana + a = vārija - urodzony w wodzie, ryba

4. Aka oraz tu oznaczają wykonującego działanie.

dā + aka = dayaka - dawca, darczyńca
ni + aka = nāyaka - przywódca
su + aka = sāvaka - słuchacz, uczeń
bhuji + aka = bhojaka - jedzący
gamu + aka = gamaka - idący
kara + aka = kāraka - robiący, czyniący

dā + tu = dātu - dawca, darczyńca
ni + tu = netu - przywódca
su + tu = sotu - słuchacz
ñā + tu = ñātu - wiedzący, znawca
bhara + tu = bhattu - mąż 
gamu + tu = gantu - idący
kara + tu = kattu - robiący, czyniący
vācā + tu = vattu - mówca

5. Ana oraz ti dołączane są do rdzenia tworząc rzeczowniki abstrakcyjne odpowiednio rodzaju nijakiego i żeńskiego. Przed ti  końcowa sylaba jest niekiedy opuszczana.

dā + ana = dāna - dawanie, szczodrość 
nī + ana = nayana - przewodzenie 
gamu + ana = gamana - chodzenie
su + ana = savana - słyszenie
kara + ana = karaṇa - robienie
mara + ana = maraṇana - umieranie, śmierć

gamu + ti = gati - chód 
gī + ti = gīti - śpiew
muca + ti = mutti - wyzwolenie
pā + ti = pīti - picie
ramu + ti = rati - przywiązanie
su + ti = suti - słyszenie 
ṭhā + ti = ṭhiti - stanie 
thu + ti = thuti - wychwalanie

6. Anīya ya nadają słowu sens powinien być, nadający się do, godny czegoś, dobry do.

kara + anīya = karaṇīya - powinien by zrobiony
pā + anīya = pānīya - nadający się do picia
pūja + anīya = pūjanīya - godny ofiarowania
su + anīya = savanīya - nadający się do słuchania
dā + ya + eyya = deyya  - dobry do dania
gaha + ya = gahya - dobry do wzięcia
ñā + ya + eyya = ñeyya - powinien być znany
pā + ya +eyya = peyya - powinien być wypity, nadający się do picia

Kilka form nieregularnych:

bhuji + ya = bhojja - nadający się do jedzenia, jadalny
mada + ya = majja - odurzający
khāda + ya = khajja - jadalny
garaha + ya = gārayha - zasługujący na karę 
yuja + ya = yogga - odpowiedni

7. Ī oraz ana nadają słowu sens skłonny do, mający w zwyczaju.

brahmaṃ + cara + ī = brahmacarī - prowadzący szlachetne życie, żyjący w celibacie
dhammaṃ + vada + ī = dhammavādī - objaśniający dhammę
saccaṃ + vada + ī = saccavādī - prawdomówny 
sādhu + sīla + ī = sādhusīlī - mający dobrą naturę
pāpa + kara + ī = pāpakārī - czyniący zło, zły
kudha + ana = kodhana - mający skłonność do złości, gniewny 
bhasa + ana = bhāsana - gadatliwy 
ghusa + ana = ghosana - hałaśliwy
kampa + ana = kampana - chybotliwy, drżący

8. Bezokoliczniki, które także są traktowane jako słowa pochodne powstające przez dołączenie sufiksu tuṃ do rdzenia, mogą tracić niggahītę i przyjmować końcówkę kāma w sensie pragnący czegoś, życzący sobie czegoś.

bhuñjituṃ + kāma = bhuñjitukāma - pragnący jedzenia 
gantuṃ + kāma = gantukāma - chcący iść
pacituṃ + kāma = pacitukāma - chcący gotować 
kātuṃ + kāma = kattukāma - chcący zrobić

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz