Słowa pochodne taddhita

Słowa tworzone przez dodanie sufiksów do tematów rzeczownikowych noszą nazwę taddhita. Takie słowa pochodne używane są jako rzeczowniki i przymiotniki, odmieniają się tak samo jak one. Kilka z nich jest słowami nieodmiennymi. Jest wiele sufiksów używanych do tworzenia takich słów pochodnych.

1. Sufiks a jest używany do określenia posiadania, pochodzenia etc.

paññā + a = pañña (nom. sing. pañño) - ten, kto ma mądrość, mądry
saddhā + a = saddha (nom. sing. saddho) - ten, kto ma wiarę, pełen wiary, wyznawca

2.  Ika jest używany w znaczeniu odnoszący się do, zmieszany z, wprawny, doświadczony, zatrudniony w, zajmujący się czymś etc.

dhamma + ika = dhammika - sprawiedliwy, uczciwy 
kāyā + ika = kāyika - cielesny
nagara + ika = nagarika - miejski
loka + ika = lokika - światowy, ziemski, materialny
loṇa + ika = loṇika - zmieszany z solą
nāvā + ika = nāvika - żeglarz
magga + ika = maggika - wędrowiec, podróżnik
vinaya + ika = venayika - studiujący vinayę 
bhaṇḍāgāra + ika = bhaṇḍāgārika - skarbnik

3. Ima oraz iya są także używane w znaczeniu odnoszący się do.

anta + ima = antima - ostatni
majjha + ima = majjhima - średni, środkowy
loka + iya = lokiya - światowy, ziemski, materialny

4. I, ika, ima, mantu, vantu oraz vi są używane do określenia posiadania.

daṇḍa + i = daṇḍī - ten, kto ma kij 
chatta + i = chattī - ten, kto ma parasol
putta + ika = puttika - ten, kto ma synów 
daṇḍa + ika = daṇḍika - ten, kto ma kij 
putta + ima = puttima - ten, kto ma synów
dhiti + mantu = dhitimantu - odważny (mający odwagę)
bandhu + vantu = bandhuvantu - ten, kto ma krewnych
guṇa + vantu = guṇavantu - cnotliwy, moralny (mający cnotę)
medhā + vi = medhāvī - mądry (mający mądrość)

5. Maya jest używany w znaczeniu zrobiony z.

aya + maya = ayomaya - żelazny 
dāru + maya = dārumaya - drewniany 
mana + maya = manomaya - umysłowy, mentalny
rajata + maya = rajatamaya - srebrny
suvaṇṇa + maya = suvaṇṇamaya - złoty

6. Tā jest używany do określenia zbioru, stanu lub jakości.

gāma + tā = gāmatā - grupa wsi
jana + tā = janatā - mnóstwo ludzi
bāla + tā = bālatā - ignorancja, dzieciństwo
dhamma + tā = dhammatā - naturastan rzeczy 
manussa + tā = manussatā - człowieczeństwo 

7. Tta oraz ya są używane do określenia stanu albo jakości. Utworzone w ten sposób słowa są rodzaju nijakiego.

bāla + ya = bālya - ignorancja, dzieciństwo 
bāla + tta = bālatta - ignorancja
manussa + tta = manussatta - człowieczeństwo 
nīla + tta = nīlatta - błękit
paṇḍita + ya = paṇḍitya, paṇḍicca - mądrość

Niekiedy słowo bhāva, które oznacza naturę lub stan, w kombinacji z innymi słowami wyraża stan lub jakość, np. purisabhāva - męskość, itthibhāva - kobiecość.

8. Tara oraz iya używane są do wyrażenie stopnia wyższego przymiotników,tama oraz iṭṭha do wyrażenia stopnia najwyższego.

bāla, bālatara, bālatama - młody, młodszy, najmłodszy
dhamma, dhammiya, dhammiṭṭha - sprawiedliwy, etc.
guṇa, guṇiya, guṇiṭṭha - moralny, cnotliwy, etc.
medha, medhiya, medhiṭṭha - mądry, etc.
paṇīta, paṇītatara, paṇītatama - szlachetny, etc.
pāpa, pāpatara, pāpatama - zły, etc.
pāpa, pāpiya, pāpiṭṭha - zły, etc.
appa, appatara, appatama - mało, niewiele, etc.
pasattha, seyya, seṭṭha - dobry, etc. 
vuddha, jeyya, jeṭṭha - stary, etc.
kaṇiya, kaṇiṭṭha - młodszy, najmłodszy 

9. Ka po liczebnikach.

eka + ka = ekaka - jednostka 
dvi + ka =  dvika - dwójka 
catu + ka = catukka - czwórka

10. Kkhattuṃ po liczebnikach.

eka + kkhattuṃ = ekakkhattuṃ - jeden raz
dvi + kkhattuṃ = dvikkhattuṃ - dwa razy

11. Dhā jest dołączany do liczebników, so oraz thā do innych słów, tworząc przysłówki.

eka + dhā = ekadhā - w jeden sposób
pañca + dhā = pañcadhā - na pięć sposobów
bahu + dhā = bahudhā - na wiele sposobów
attha + so = atthaso - zgodnie ze znaczeniem
sabba + so = sabbaso - w każdy sposób
añña + thā = aññathā - w inny sposób, inaczej
sabba + thā = sabbathā - w każdy sposób
  

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz