Reguły sandhi

Sara sandhi

Sandhi samogłoskowe występuje wtedy, gdy pierwsze słowo kończy się samogłoską, a drugie słowo zaczyna się od samogłoski.

1. Dwie takie same samogłoski, które mogą różnić się długością, w rezultacie dają samogłoskę długą.

ñāṇa + ālokena = ñāṇālokena
demi + iti = demīti

2. Samogłoski aā oraz iī  lub e w rezultacie dają samogłoskę e.

upa + ikkhati = upekkhati
jina + īritanayo = jineritanayo
bandhussa + iva = bandhusseva
ava + ecca = avecca

3. Samogłoski aā oraz u, ū w rezultacie dają samogłoskę o.

suriya + udaya = suriyodaya
na + upeti = nopeti
udaka + ūmi = udakomi
yathā + udaka = yathodaka

4. Pierwsza samogłoska jest zwykle opuszczona. Miejsce opuszczonej samogłoski może być oznaczone apostrofem.


paññā + indriya = paññ’indriya, paññindriya
tadā + uṭṭhati = tad'uṭṭhati, taduṭṭhati
udadhi + ūmiyo = udadh'ūmiyo, udadhūmiyo
bhikkhunī  + ovādo = bhikkhun'ovādo, bhikkhunovādo
dhātu + indriyāni = dhāt'indriyāni, dhātindriyani
jambū + ādīni = jamb'ādīni, jambādīni
sabbo + eva = sabb’eva, sabbeva
tīni + imāni = tīn'imani, tīnimani

5. Kiedy samogłoski są różne, niekiedy druga samogłoska jest opuszczona.

chāyā + iva = chāyā’va, chāyāva
iti + api = iti’pi, itipi
pāto + eva = pāto’va, pātova

6. Kiedy pierwsza samogłoska jest opuszczona, druga jest czasami wydłużona.

Buddha + anussati = Buddh'ānussati, Buddhānussati
gacchāmi + iti = gacchām'īti, gacchāmīti
bahu + upakāro = bah'ūpakāro, bahūpakāro
sace + ayaṃ = sac'āyaṃ, sacāyaṃ
idāni + ahaṃ = idān'āhaṃ, idānāhaṃ

7. Niekiedy pierwsza samogłoska jest wydłużona, podczas gdy druga jest opuszczona.

lokassa + iti = lokassā'ti, lokassāti
vi + atikkama = vī'tikkama, vītikkama
sādhu + iti = sādhū'ti, sādhūti
jīvatehu + api = jīvatehū'pi, jīvatehūpi

8. Samogłoska e przed inną samogłoską może być opuszczona.

me + āsi = m'āsi, māsi
sace + assa = sac'assa, sacassa

9. Kiedy teme lub ye znajdują się przed samogłoską, y czasami zastępuje końcowe e.

me + ayaṃ = myayaṃ, myāyaṃ
te + ahaṃ = tyahaṃ, tyāhaṃ
ye + assa = yyassa, yyāssa

10. Samogłoska stojąca po o zwykle jest opuszczona.

yo + ahaṃ = yo'haṃ, yohaṃ
cattāro + ime = cattāro'me, cattārome

11. Kiedy i, ī oraz u, o znajdują się przed różną samogłoską, niekiedy są zastępowane odpowiednio przez y i v. 

vi + ākato = vyākato
su + āgataṃ = svāgataṃ
anu + eti = anveti
ko + attho = kvattho
so + ayaṃ = svayaṃ, svāyaṃ

12.  Ti w ati, iti oraz pati przed samogłoską czasami jest zamieniane na cc.

ati + antaṃ = accantaṃ
ati + eti = acceti
ati + odāto = accodāto
iti + etaṃ = iccetaṃ
pati + āharati = paccāharati

13. Czasami spółgloski  t, d, n, m, y, r, ḷ, v są wstawiane między samogłoski.

ajja + agge = ajjatagge
atta + attha = attadattha
ito + āyati = itonāyati
idha + āhu = idhamāhu
so + eva = soyeva
ni + antaraṃ = nirantaraṃ
cha + abhiññā = chaḷabhiññā
ti + aṇgikaṃ = tivaṇgikaṃ


Vyañjana sandhi

Spółgłoskowe sandhi występuje wówczas, gdy po słowie kończącym się samogłoską znajduje się słowo zaczynające się od spółgłoski.

1. Samogłoska długa może być skrócona.

yathā + bhāvi + guṇena = yathabhāviguṇena
yiṭṭhaṃ vā hutaṃ vā loke = yiṭṭhaṃ va hutaṃ va loke
taṇhā + khayo = taṇhakkhayo
yadi vā sāvake = yadivasāvake

2. Samogłoska krótka może być wydłużona.

su + rakkhaṃ = sūrakkhaṃ
muni + care = munīcare
jāyati soko = jāyatīsoko

3. Spółgłoska zaczynająca drugie słowo zasadniczo jest podwajana.

iddha + pamādo = idhappamādo
su + paṭṭhito = suppaṭṭhito
vi + payutto + vippayutto
pa + kamo = pakkamo
yathā + kamaṃ = yathakkamaṃ
anu + gaho = anuggaho
vi + jotati =vijjotati
kata + ñū = kataññū
du + labho = dullabho
du + sīlo = dussīlo
vi + ñāṇaṃ = viññāṇaṃ

4. Kiedy przydechowa spółgłoska jest podwajana, pierwsza z nich traci przydech.

ni + bhayaṃ = nibbhayaṃ
sa + dhammo = saddhammo

5. Spółgłoska v po samogłosce staje się bb.

ni + vānaṃ = nibbānaṃ
ni + vāyati = nibbāyati
du + vinicchayo = dubbinicchayo

6. Końcowe o przed spółgłoską w so, eso może zmienić się w a.

eso dhammo = esa dhamma
so muni = sa muni

Niggahīta sandhi ma miejsce, kiedy po słowie kończącym się na (niggahīta) znajduje się słowo zaczynające się od spółgłoski albo samogłoski.


Niggahīta sandhi

1. Niggahīta poprzedzona przez spółgłoskę może pozostać niezmieniona albo zmienić się w spółgłoskę nosową.

taṃ dhammaṃ kataṃ

taṃ + khanaṃ = taṅkhanaṃ
saṃ + jāta = sañjāta
dukkhaṃ ca = dukkhañ ca
taṃ + ñāṇaṃ = taññāṇaṃ
taṃ + ṭhānaṃ = taṇṭhānaṃ
ahaṃ + te = ahante
saṃ + nipāto = sannipāto
saṃ + bodhi = sambodhi
saṃ + māna = sammāna

2. Niggahīta przed e lub h zamienia się odpowiednio w ññ i ñh.

taṃ + eva = taññeva
paccantaraṃ + eva = paccantaraññeva
evaṃ + hi kho = evañhi kho
taṃ + hitassa = tañhitassa

3. Przed samogłoską niggahīta czasami staje się spółgłoską m.

taṃ + atthaṃ = tam atthaṃ
yaṃ + āhu = yam āhu
kiṃ + etaṃ = kim etaṃ

4. Czasami przed samogłoską niggahīta staje się spółgłoską d.

etaṃ + attho = etadattho
etaṃ + eva = etadeva
etaṃ + avoca = etadavoca
yaṃ + anantaraṃ = yadanantaraṃ
yaṃ + idaṃ = yadidaṃ

5. Niggahīta przed spółgłoską albo samogłoską może być opuszczona.

evaṃ + ahaṃ = ev'āhaṃ, evāhaṃ
adāsiṃ + ahaṃ = adās'āhaṃ, adāsāhaṃ
ariya + saccānaṃ + dassanaṃ = ariyasaccānadassanaṃ
etaṃ buddhānaṃ + sāsanaṃ = etaṃ buddhānasāsanaṃ

6. Niggahīta czasami może być wstawiona między samogłoskę i spółgłoskę.

ava + siro = avaṃsiro
manopubba + gamā = manopubbaṅgamā
cakkhu + udapādi = cakkhuṃ udapādi

7. Po niggahīta samogłoska może być opuszczona, a niggahīta może zmienić się w spółgłoskę nosową.

kiṃ + iti = kin'ti, kinti
idaṃ + api = idam'pi, idampi
cakkaṃ + iva = cakkaṃ'va, cakkaṃva
kaliṃ + idāni = kaliṃ'dāni, kaliṃdāni

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz