Prefiksy upasagga

Słowa nieodmienne (avyaya) dzielą się na dwie grupy. Do pierwszej grupy należą prefiksy (upasagga). Do drugiej, zwanej nipāta, należą przysłówki, partykuły, spójniki i wykrzykniki. W języku pali jest dwadzieścia prefiksów.

1. Ā - stąd, do, w kierunku 

āgacchati - przychodzi, gacchati - idzie,
āharati - przynosi, harati - niesie.

2. Abhi (przed samogłoską abbh) - do, przy, w kierunku, obok, wielki, specjalny

abhigacchati - zbliża się, idzie w kierunku,
abhikkhamati - idzie w stronę,  
abhidhamma - najwyższa nauka,  
abhiññā - specjalna wiedza, wyższa wiedza, 
abhijānāti - uświadamia sobie, jānāti - wie,   
abhibhavati - przezwycięża, pokonuje,  bhavati - jest.

3. Adhi (przed samogłoską ajjh) - w, na, nad, wielki, nadmierny

adhivasati - mieszka w,  
adhisessati - będzie leżał na,  
adhitiṭṭhati - stoi na, 
adhisīlā - wysoka moralność, 
adhisīta -  bardzo zimny, 
adhigacchati -  nabywa, zdobywa, osiąga.

4. Anu - po, poza, z tyłu, za, pod, wzdłuż

anugacchati - poszukuje, idzie za, 
anurājā - następca,  
anulomato - zgodnie z.

5. Apa - od, w bok

apagacchati - wyjeżdża, 
apavāda - wina, nadużycie, vāda - mowa.

6. Api (czasami skrócany do pi) - blisko, przy

apidhāna, pidhāna - wieko, pokrywka.

Prefiks ten jest bardzo rzadko używany. 

7. Ati (przed samogłoską acc) - poza, ponad, bardzo, nadzwyczaj

atisundara - nadzwyczaj piękny, bardzo piękny,
atikkamati - przekracza, narusza, 
atigacchati - przezwycięża, pokonuje.

8. Ava (często skracany do o) - od, z, w dół

avakkamati, okkamati - schodzi,
avaharati - zabiera, usuwa,
avakhipati - zrzuca na dół,
avaloketi, oloketi - patrzy w dół,
avacarati - przechodzi przez.

9. Du - źle, trudno, 

duggati - zḷy stan,
dujjana - zły człowiek, 
duddama - trudny do oswojenia, 
duranubodha - trudny do zrozumienia.

Prefiks ten nigdy nie jest używany z czasownikami. 

10. Ni (przed samogłoską nir) - w, w dół, bardzo, przeciw, stąd, obok, bez, wolny od

niggacchati - wyjeżdża,
nikkhamati - wyjeżdża,
nidahati - leży obok, 
nirāhāra - bez jedzenia,
nicaya - nagromadzenie,  
nikhaṇati - zakopuje, grzebie, 
nivattati - przestaje, ustaje, zawraca.

11.  - z, spośród, stąd, bez 

nīharati - zabiera stąd, wyciąga,
nīroga - zdrowy (dosł. bez choroby), 
nīrasa - bez smaku.

12. Pa - do przodu, w, stąd, bardzo

pabala - bardzo silny,
payāti - idzie naprzód, 
pakkhipati - wkłada, umieszcza w, wrzuca do,
pakkamati - odchodzi.

13. Parā - za, poza, obok, przeciw, przeciwnie

parābhava - ruina (dosł. poza istnieniem),
parājaya - porażka, klęska (dosł. przeciwnie do zwycięstwa),
parākkamati - usiłuje, stara się.

14. Pari - do, ku, na, dookoła, całkowity

paridahati - kładzie na,  
paridhāvati - biegnie dookoła,  
parikkhipati - rozrzuca, rzuca dookoła, 
parisuddha - całkowita czystość.

15. Pati (często zamieniany na paṭi) - znów, przeciwko, w kierunku, do tyłu

paṭikammati - odsuwa się, wycofuje się,
paṭideti - daje w zamian, 
paṭivadati - odpowiada,  
paṭilomaṃ - wstecz,  
paṭisotaṃ - przeciwko strumieniowi, pod prąd, 
patirājā - wrogi król,   
patilekhana - odpowiedź na list.

16. Saṃ - z, wespół, doskonale, zupełnie, w pełni, sam

sambuddha - samoprzebudzony,
samāgacchati - spotyka się, gromadzi się,
sameti - spotyka się z, 
saṃharati - zbiera, gromadzi, zawija,
saṅkhipati - zagęszcza, 
saṅgaha - zbiór, kolekcja, 
sammukha - twarzą w twarz.

17. Su - dobry, szczęśliwy, dobrze, bardzo, doskonale

sugati - szczęśliwy stan,
sujana - dobry człowiek,
sudesita - dobrze wygłoszony,
subhāvita - doskonale praktykowany,
sudubbala - bardzo słaby.

Prefiks ten nigdy nie jest używany z czasownikami. 

18. - w górę, daleko

uggacchati - wschodzi, podnosi się,
ukkhipati - rzuca do góry, podrzuca,
ucchindati - odcina,
uttarati - idzie w górę,
udaya -  wschód (słońca).

19. Upa - przy, obok, u, blisko, do góry

upagacchati - podchodzi, 
upadhāvati - biegnie pod górę, 
uparājā - wicekról, 
upādāna - przywiązanie, lgnięcie.

20. Vi - poza, oddzielny, nie, wolny od, dookoła, różny, jasny, przeciw, tu i tam

vimala - niesplamiony,
vigata - odddzielony, 
vicarati - wędruje tu i tam,
visoka - wolny od smutku, 
vikkhipati - rozrzuca,
vipassati - jasno widzi,
vicchindati - odcina,
vimutti - wyzwolenie,
viloma - przeciwieństwo,
vimukha - odwrócony.

Prefiksy abhi, anu, pati i pari są czasami używane na końcu słowa. Często spółgłoska po prefiksach du, ni i u, a czasami także po vi, jest podwajana. Jeśli jest to spółgłoska przydechowa, pierwsza z nich jest pozbawiona przydechu.
  

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz